Podcięte sadzonki, więdnące rzędy warzyw i płytkie tunele tuż pod powierzchnią gleby to typowe ślady turkucia podjadka. Jeśli widzisz je u siebie, poniżej znajdziesz sposoby na turkucia i dowiesz się, jak się go pozbyć: od własnoręcznie wykonanych pułapek i nicieni po preparaty doglebowe. Przy każdej metodzie podaję termin stosowania, bo źle wybrana pora może przynieść więcej zamieszania niż pożytku.
Jak rozpoznać turkucia podjadka i jego obecność w ogrodzie
Zanim wybierzesz metodę, upewnij się, że masz do czynienia właśnie z turkuciem. Owad jest duży, więc trudno go pomylić, jeśli trafisz na niego podczas pracy w glebie. Ma zwykle 3,5-6 cm długości, a największe osobniki dorastają do 7 cm. Uwagę zwracają przednie odnóża grzebne, przypominające łopaty kreta. Do tego podobieństwa nawiązuje łacińska nazwa Gryllotalpa gryllotalpa: „Gryllus” oznacza świerszcza, a „Talpa” kreta. Brązowawe ciało owada pokrywa aksamitny meszek.
Turkuć wybiera przede wszystkim wilgotne, próchnicze i spulchnione gleby, w których łatwo drąży tunele. Częściej pojawia się też w kompostownikach oraz ciepłych uprawach pod osłonami, zwłaszcza w inspektach i szklarniach.
Za dnia raczej go nie zobaczysz, ponieważ prowadzi nocny tryb życia. W okresie godowym samce zdradzają jednak swoją obecność głośnym, ciągłym cykaniem. Wydają ten dźwięk za pomocą aparatu strydulacyjnego, pocierając o siebie powierzchnie ciała podobnie jak świerszcze.
Turkuć kryje się w ziemi, dlatego najczęściej rozpoznasz go po szkodach. Drąży płytkie korytarze tuż pod powierzchnią i podcina korzenie oraz podziemne części roślin. Skutki widać rano: cały rząd sadzonek nagle więdnie mimo normalnego podlewania. Szczególnie narażone są młode rzodkiewki, sałata, pietruszka i koper. Owad uszkadza również paprykę, pomidory, ziemniaki, buraki, marchew i cebulę, a także truskawki oraz poziomki. Na glebie pojawiają się małe kopczyki wypchniętej ziemi i wyloty korytarzy o średnicy mniej więcej palca. Po rozgarnięciu ziemi wzdłuż zwiędłego rzędu można trafić na poziomy tunel biegnący od jednej rośliny do drugiej.
Turkuć, kret czy nornica – jak odróżnić szkody?
Każde z tych zwierząt zostawia inne ślady:
- Kret usypuje duże, wyraźne kopce i ryje głęboko, ale nie zjada roślin. Jeśli kopczyki są spore, a warzywa pozostają całe, prawdopodobnie odpowiada za nie właśnie on.
- Nornica i inne norniki wygryzają korzenie oraz bulwy. Zostawiają na powierzchni otwarte, okrągłe norki, przez które wchodzą pod ziemię.
- Turkuć drąży płytkie, poziome korytarze o średnicy palca i podcina całe rzędy roślin. Kopczyki są małe, a szkody układają się liniami wzdłuż tuneli.
Kiedy turkuć wychodzi z ziemi i kiedy najlepiej go zwalczać?
Cykl życia turkucia podpowiada, kiedy rozpocząć zwalczanie. Kopulacja przypada na przełom maja i czerwca. Niedługo później, w czerwcu i lipcu, samica zakłada w glebie gniazdo i składa jednorazowo do około 300 jaj. Dlatego jedno przeoczone gniazdo może szybko doprowadzić do plagi na całej grządce.
Jaja wylęgają się po 2-3 tygodniach, gdy gleba utrzymuje temperaturę 20-25°C. Młode rozwijają się powoli i osiągają dojrzałość płciową po mniej więcej dwóch latach. Turkuć żyje 2-4 lata. Na zimę owady schodzą do kanałów położonych na głębokości 50-100 cm, poza zasięg mrozu.
Najlepszy czas na zwalczanie przypada od maja do lipca, podczas rozrodu i składania jaj. Możesz wtedy zmniejszyć liczbę dorosłych osobników oraz zniszczyć świeże gniazda, zanim wyklują się setki larw. Druga dobra pora przychodzi jesienią. Głęboka orka odsłania zimowe komory, a mróz pomaga ograniczyć populację.
Kiedy turkuć wychodzi z ziemi na tyle, że da się go złapać? Jest aktywny głównie nocą, dlatego pułapki trzeba kontrolować rano. Za dnia owada niemal nie spotyka się na powierzchni.
Jak znaleźć gniazdo turkucia podjadka?
Niszczenie gniazd bezpośrednio zmniejsza populację, ponieważ za jednym razem można usunąć nawet około 300 jaj. Gniazda samic znajdują się płytko, na głębokości 10-20 cm, więc można dokopać się do nich łopatą. Szukaj ich w dobrze nasłonecznionej, nagrzanej glebie albo pod skupiskami nagle zwiędłych roślin.
Najlepszą porą jest czerwiec, gdy gniazda są już założone, ale jaja jeszcze się nie wykluły. Znajdź wlot korytarza i ostrożnie rozgarniaj ziemię wzdłuż tunelu, dopóki nie dotrzesz do komory lęgowej. W środku mogą znajdować się zbite, jasne jaja lub świeżo wyklute larwy.
Znalezione gniazdo zniszcz od razu. Usuń jaja i larwy, po czym dokładnie przekop komorę wraz z okoliczną ziemią. W ten sposób rozbijesz układ tuneli, a pozostałe osobniki wystawisz na działanie słońca i ptaków. Po usunięciu jednego gniazda w czerwcu w następnych tygodniach będzie mniej turkuci do zwalczenia.
Domowe i mechaniczne sposoby na turkucia
Domowe sposoby są tanie, nie skażają warzyw i dobrze sprawdzają się przy małej lub średniej inwazji. Poniżej opisuję krok po kroku pułapkę obornikową i słoiki. Wyjaśniam też, jak zalewać korytarze.
Możesz również zastosować proste bariery. Drobny żwir wysypany wokół grządki zniechęca turkucia, ponieważ owad niechętnie przebywa w takich miejscach. Sadzonki da się chronić plastikowymi osłonkami lub pierścieniami wciśniętymi w ziemię wokół korzeni. To skuteczne, ale przy większej powierzchni kosztowne rozwiązanie, więc najlepiej zachować je dla najcenniejszych roślin.
Pułapka z obornika końskiego
Ta pułapka działa przez jesień i zimę. Wykorzystuje zachowanie turkucia, który szuka na zimowanie ciepłego miejsca bogatego w rozkładającą się materię.
W miejscu występowania szkód wykop dół o głębokości około 50 cm. Wypełnij go świeżym obornikiem końskim i pozostaw bez dalszych zabiegów. Rozkładający się obornik wytwarza ciepło, dlatego jesienią turkucie ściągają do niego z okolicy, aby przeczekać mróz. Na większej działce można przygotować kilka takich pułapek i rozmieścić je przy najbardziej zagrożonych grządkach.
Pułapkę opróżnij późną jesienią albo bardzo wczesną wiosną, zanim owady zdążą się rozejść. Wykop obornik razem ze skupionymi w nim turkuciami, a następnie zniszcz całą zawartość, na przykład wystaw ją na przemrożenie. Nie wynoś żywych owadów w inne miejsce, bo jedynie przeniesiesz problem. Zbyt późno opróżniona wiosną pułapka wypuści szkodniki z powrotem do gleby.
Pułapki ziemne ze słoików – jak złapać turkucia?
Ta metoda pozwala łapać owady w sezonie, a przy okazji ocenić skalę problemu. Turkuć porusza się nocą swoimi korytarzami i wpada do pojemnika umieszczonego na jego drodze.
Wzdłuż wykrytych tuneli wykop dołki o głębokości około 30 cm. Umieść w nich słoiki albo doniczki tak, aby krawędź znalazła się na poziomie korytarza, a wnętrze pozostało puste i gładkie. Owad wpada do środka podczas wędrówki tunelem, po czym nie może wydostać się po śliskiej ściance.
Pułapki kontroluj codziennie rano, ponieważ turkuć żeruje nocą. Złapane osobniki można przenieść daleko poza ogród albo zlikwidować, jeśli inwazja jest duża. Więcej słoików ustawionych wzdłuż aktywnych korytarzy zwiększa szansę na udany połów.
Zalewanie korytarzy wodą
Po znalezieniu świeżego wylotu korytarza możesz wypłukać z niego owada. Do wiadra wody dodaj kilka kropli płynu do naczyń albo trochę oleju, a następnie wlej roztwór do otworu. Turkuć powinien wyjść na powierzchnię. Wtedy można go zebrać.
Ta metoda wymaga ostrożności. Roztwór z olejem lub detergentem może uszkodzić korzenie pobliskich roślin. Wlewaj go punktowo, bezpośrednio do korytarza, z dala od cennych rabat i młodych sadzonek. Nie rozlewaj mieszaniny po całej grządce.
Metody biologiczne – nicienie, grzyby i naturalni wrogowie
Wśród metod biologicznych najczęściej stosuje się nicienie zwalczające turkucia podjadka, konkretnie gatunek Steinernema carpocapsae. Są dostępne w gotowych preparatach, takich jak Turkuć Stoper. Mikroskopijne nicienie rozprowadza się z wodą po glebie. Wyszukują larwy i dorosłe turkucie, wnikają do ich ciał, po czym wprowadzają bakterie zabijające owady. Później namnażają się w martwym żywicielu i szukają kolejnych osobników. Pierwszych wyraźnych efektów można oczekiwać po około 2-3 tygodniach.
Powodzenie zabiegu zależy od warunków. Nicienie stosuj, gdy temperatura gleby przekroczy 12°C, najlepiej wiosną. Ziemia powinna być wilgotna albo zroszona deszczem, ponieważ w suchym podłożu nicienie szybko giną. Wybierz wieczór lub pochmurny dzień zamiast pełnego słońca. Preparaty z nicieniami są bezpieczne dla roślin i ludzi, również dla zwierząt domowych.
Podobny mechanizm wykorzystują grzyby owadobójcze Beauveria bassiana i Metarhizium anisopliae. Ich zarodniki kiełkują na ciele owada, później wrastają do środka. Pozwala to zmniejszyć populację bez używania chemicznych środków owadobójczych.
Pomagają też naturalni wrogowie turkucia. Zjadają go krety i jeże, a także ryjówki. Polują na niego kosy oraz inne ptaki grzebiące w ziemi. Robią to również koty i wypuszczone kury, które chętnie wygrzebują larwy. W ogrodzie możesz zostawić kąt z gałęziami i liśćmi na kryjówkę dla jeża. Nie grodź działki szczelnie przy samej ziemi. Dla ptaków powieś budki i ustaw poidła. Dobrze też zrezygnować z opryskiwania trawnika, by zwierzęta miały dostęp do pokarmu.
Czego nie lubi turkuć podjadek? Rośliny i zapachy odstraszające
Turkucia odstraszają intensywne zapachy niektórych roślin. Same nasadzenia nie usuną inwazji, lecz mogą zniechęcić owada do zakładania korytarzy wzdłuż grządek i między warzywami. Pomocne są korona cesarska i szachownica kostkowata, których cebule mają wyraźny „lisi” zapach. Stosuje się też aksamitkę oraz szałwię. Kolejne możliwości to macierzanka, czosnek i kocimiętka. Lawendę oraz miętę poleca Eryk Połeć, ekspert do spraw szkodników występujący w materiale TVP3. Koronę cesarską i czosnek można posadzić punktowo przy najbardziej narażonych warzywach.
Innym rozwiązaniem są bariery zapachowe. Ząbki czosnku lub świeże gałązki czarnej olszy wciskaj bezpośrednio do wykrytych korytarzy. Zapach dotrze wtedy do miejsc, którymi porusza się owad. Glebę wokół grządek można również polewać wywarem z kory czarnej olszy. To niedrogie metody, do których wystarczą łatwo dostępne materiały.
A co z octem, często wyszukiwanym jako domowy sposób na turkucia? Nie ma potwierdzenia, że działa, nie ustalono też bezpiecznego stężenia ani sposobu użycia. Oprysk o stężeniu zdolnym oddziaływać na turkucia może przy okazji zaszkodzić glebie i roślinom. Bezpieczniej wybrać opisane wyżej rośliny lub bariery zapachowe.
Zwalczanie chemiczne – kiedy po nie sięgnąć i na co uważać
Po środki chemiczne sięgaj na końcu, gdy inwazja jest masowa, a pułapki i nicienie nie ograniczają jej wystarczająco szybko. Dostępne są granulaty oraz opryski doglebowe. Można też kupić gotowe przynęty wykładane w miejscach żerowania.
Trzeba przy tym odróżnić kilka typów produktów. Chemiczny środek na turkucia to owadobójczy oprysk lub granulat doglebowy zawierający substancję zwalczającą owada. Obok takich preparatów sprzedawane są rozwiązania naturalne i organiczne. Natur Bloker jest pelletem doglebowym zniechęcającym szkodnika. SOIL GRANULAT to natomiast organiczny granulat poprawiający strukturę gleby. Produkty te nie są klasycznymi insektycydami.
Przy stosowaniu środków chemicznych pilnuj okresu karencji, który może sięgać nawet 60 dni. W tym czasie nie wolno zbierać ani jeść warzyw z traktowanego terenu. Taki preparat nie nadaje się więc na grządkę, z której wkrótce zamierzasz zebrać rzodkiewkę lub sałatę.
Osobną kwestią jest bezpieczeństwo dzieci i zwierząt. Granulaty oraz przynęty aplikuj zgodnie z etykietą. Nie pozostawiaj ich na powierzchni w zasięgu psa lub dziecka. Przestrzegaj dawki i zaleceń producenta, bo instrukcja danego produktu określa sposób aplikacji oraz wymagane środki ostrożności. Turkuć podjadek nie jest w Polsce gatunkiem chronionym, dlatego jego zwalczanie nie wymaga zgłoszeń ani innych formalności.
Jak pozbyć się turkucia raz na zawsze – plan działania na cały sezon
Pojedynczy zabieg rzadko rozwiązuje problem. Turkuć żyje 2-4 lata, a jego populacja odbudowuje się z zimujących larw, dlatego działania trzeba rozłożyć na cały sezon.
Wiosną, gdy gleba przekroczy 12°C, zastosuj nicienie na wilgotnej ziemi. Rozstaw też pułapki słoikowe wzdłuż korytarzy. Od maja do lipca trwa główny okres zwalczania, a w czerwcu trzeba wykopywać i niszczyć gniazda z jajami. Świeże korytarze możesz na bieżąco zalewać roztworem z płynem do naczyń. Między grządkami posadź rośliny odstraszające. Jesienią przygotuj pułapkę z obornika końskiego i przeprowadź głęboką orkę. Odsłoni ona zimowe komory, a mróz pomoże zmniejszyć liczbę owadów.
Dopasuj metodę do powierzchni i nasilenia szkód. W małym ogrodzie mogą wystarczyć pułapki oraz niszczenie gniazd, wspomagane roślinami odstraszającymi. Na średniej działce podstawą mogą być nicienie uzupełnione pułapkami. Przy dużej powierzchni i masowej inwazji stosuje się granulaty oraz jesienną orkę.
Przygotuj się na powtarzanie działań. Nicienie i większość pozostałych zabiegów trzeba zastosować ponownie w kolejnym sezonie, ponieważ z zimujących larw rozwijają się następne osobniki. Regularne łączenie metod pozwala stopniowo ograniczać populację, aż szkody przestaną być dotkliwe.
Pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czy turkuć podjadek jest groźny dla człowieka? Czy może ugryźć?
Turkuć nie jest jadowity, ale silnymi żuwaczkami może boleśnie uszczypnąć, gdy weźmiesz go do ręki. Bywa nosicielem bakterii tężca (Clostridium tetani), dlatego po przecięciu skóry przemyj i zdezynfekuj ranę. Przy głębszym skaleczeniu sprawdź też aktualność szczepienia przeciw tężcowi.
Czy turkuć podjadek może być pożyteczny?
Przy niskiej liczebności może pomagać w ogrodzie. Zjada pędraki i drutowce, poluje również na ślimaki, gąsienice oraz wije, czyli organizmy niszczące uprawy. Drążone przez niego korytarze spulchniają i napowietrzają glebę. Problem zaczyna się przy dużej populacji, gdy uszkodzenia korzeni przewyższają korzyści z obecności owada.
Nicienie czy pellet – co wybrać?
Przy uprawach jadalnych oraz w ogrodzie, z którego korzystają dzieci lub zwierzęta, lepszym wyborem będą nicienie. Są bezpieczne dla roślin i ludzi, również dla domowych pupili. Wymagają jednak wilgotnej gleby o temperaturze powyżej 12°C, a na zauważalny efekt trzeba poczekać około 2-3 tygodni. Pellet doglebowy, taki jak Natur Bloker, zniechęca szkodnika i może być łatwiejszy do zastosowania na większej powierzchni. Przy masowej inwazji sam pellet może nie wystarczyć. Wtedy łączy się go z pułapkami i niszczeniem gniazd lub z jesienną orką.
