Kilka os krążących nad tarasem to zupełnie inny problem niż gniazdo pod dachem. W pierwszym przypadku wystarczą zapachy, rośliny lub pułapka. W drugim potrzebna jest likwidacja gniazda albo telefon do fachowca. Poniżej przeczytasz, co możesz bezpiecznie zrobić sam, czego pod żadnym pozorem nie próbować i kiedy dzwonić po straż pożarną lub firmę DDD. Jeśli jesteś alergikiem, nie usuwaj gniazda samodzielnie. Gdy w domu mieszkają małe dzieci, również lepiej powierzyć to zadanie fachowcowi.
Skąd osy w domu i ogrodzie – co je przyciąga?
Osy przylatują tam, gdzie znajdują jedzenie. Najchętniej wybierają słodkości: soki, napoje, dojrzałe owoce czy dżem na kanapce. Latem dochodzi do tego grill. Larwy w gnieździe potrzebują pokarmu białkowego, dlatego robotnice zabierają z talerzy kawałki mięsa i wędlin. Otwarty kosz na śmieci lub kompostownik działa jak zaproszenie. Podobnie miska karmy dla psa czy kałuża przy cieknącym kranie.
Skala problemu zależy od cyklu życiowego kolonii. Wiosną budzi się zapłodniona jesienią królowa i zakłada gniazdo, początkowo wielkości orzecha. Do połowy lata w kolonii dominują już robotnice, a jej liczebność rośnie z około 5000 osobników wiosną do nawet 10 000 latem i jesienią. Późnym latem wykluwają się samce oraz młode królowe. To one przezimują i rozpoczną kolejny cykl.
Im wcześniej zareagujesz, tym łatwiej będzie opanować problem. Małe majowe gniazdo z kilkunastoma osami usuniesz znacznie prościej niż sierpniową kolonię liczącą tysiące owadów. Sucha wiosna sprzyja większej liczbie os w całym sezonie. Po łagodnych, bezdeszczowych miesiącach można spodziewać się ich więcej.
Osa, szerszeń czy pszczoła – z czym masz do czynienia?
Zanim cokolwiek zrobisz, sprawdź, jaki owad lata wokół domu. Osa mierzy zwykle 15–20 mm, ma wyraźne czarno-żółte paski i dwie pary skrzydeł. Rozpoznasz ją również po czarnych czułkach oraz mocno przewężonej „talii” między tułowiem a odwłokiem. Właśnie talia najszybciej odróżnia ją od krępej, owłosionej pszczoły.
Liczy się również budowa żądła. U osy nie jest ono haczykowate, dlatego owad może użądlić wielokrotnie. Pszczoła po użądleniu gubi żądło i ginie. Żądlą wyłącznie samice os. Przy gnieździe zagrożenie szybko więc rośnie, bo każdy atakujący owad może użądlić kilka razy z rzędu.
Pszczół zwykle się nie zwalcza – rojem najlepiej zajmie się pszczelarz, do którego warto zadzwonić w sprawie jego odebrania. Widok pszczoły wymaga więc innej decyzji niż spotkanie z osą. Jeśli owad jest wyraźnie większy, ma rudobrunatny odwłok i głośno brzęczy, prawdopodobnie widzisz szerszenia. Gniazda szerszeni usuwa się podobnie jak gniazda os, ale wymagają większej ostrożności. Ich użądlenie jest boleśniejsze, a przy dużej kolonii rozsądniej od razu zadzwonić po fachowca.
Domowe i naturalne sposoby na pojedyncze osy
Najpierw uczciwe zastrzeżenie: zapachy, rośliny i pułapki działają na pojedyncze osy krążące po tarasie. Nie usuwają gniazda ani nie redukują całej kolonii. Jeśli odkryłeś gniazdo, przejdź od razu do sekcji o jego likwidacji, bo olejek miętowy nic tu nie zmieni. Poniższe metody przydają się, gdy chcesz spokojnie zjeść obiad na dworze albo odgonić osy od okna.
Zapachy i olejki, których osy nie lubią
Osy kierują się węchem, dlatego odpychają je intensywne, ostre zapachy. Możesz wykorzystać olejek miętowy lub goździkowy. Sprawdzą się też olejki eukaliptusowy i z drzewa herbacianego. Kilka kropli naniesionych na wacik lub wlanych do dyfuzora ustawionego przy stole może rozgonić owady. Podobnie działa miseczka z octem. Innym domowym patentem jest cytryna nabita goździkami, położona na talerzyku obok jedzenia.
Jest też druga strona medalu. Intensywne perfumy i lakier do włosów mogą sprowokować osy. Podobnie działa zapach alkoholu. Owad może odebrać go jako sygnał zagrożenia i stać się bardziej napastliwy. Na grilla w upalny dzień lepiej więc nie używać mocnych perfum.
Rośliny odstraszające osy
Rośliny działają podobnie jak olejki, ale ich zapach utrzymuje się dłużej. Osy unikają mięty i lawendy. Nie lubią też rozmarynu, tymianku oraz melisy cytrynowej. Odstraszają je również trawa cytrynowa i bazylia. Możesz wykorzystać także pelargonie pachnące lub aksamitki.
Kilka donic ustaw bezpośrednio przy stole na tarasie, bo właśnie tam osy najbardziej przeszkadzają podczas jedzenia. Lawendę i pelargonie możesz rozmieścić pod oknami oraz przy wejściu do domu. Ich zapach zniechęci owady do wlatywania do środka.
Pułapki na osy – kiedy mają sens
Pułapka zwabia osy słodkim lub owocowym zapachem, a potem uniemożliwia im wydostanie się na zewnątrz. W sklepach są dostępne gotowe modele, na przykład NARCI WASP & FLY TRAP ze 150 ml płynu wabiącego o zapachu kwiatu narcyza. Możesz też zrobić prostą wersję samodzielnie. Przetnij plastikową butelkę i odwróć jej górną część lejkiem do środka. Na dno wlej wodę z sokiem albo piwem.
Taka pułapka ogranicza liczbę robotnic latających wokół tarasu i może zapewnić spokój podczas posiłku. Nie zlikwiduje jednak kolonii. Z gniazda wylatują kolejne osy, a królowa nadal składa jaja. Pułapka łagodzi problem, ale nie usuwa jego źródła.
Czego nie robić przy gnieździe os?
Zanim przeczytasz, jak usunąć gniazdo, poznaj najniebezpieczniejsze błędy. Ich skutkiem może być poparzenie lub zalany strop. Możesz też wpuścić rój os do mieszkania.
Nie podpalaj gniazda. Jest zbudowane z przeżutej celulozy, więc pali się jak papier. Ogień może szybko przenieść się na podbitkę lub więźbę dachową. Nie zabije też wszystkich os, a część rozdrażnionych owadów wyleci na zewnątrz.
Nie zalewaj gniazda wodą. Woda wpuszczona w podbitkę lub strop może uszkodzić belki, płyty sufitowe i drewniane elementy konstrukcji. Jednocześnie prowokuje osy do agresji. Zamiast rozwiązać problem, możesz więc zostać z rozwścieczonym rojem i zawilgoconym budynkiem.
Nie strącaj gniazda kijem, szczotką ani rakietą na owady. To najbardziej ryzykowna z popularnych metod domowych. W ciągu kilku sekund cała kolonia znajdzie się nad tobą, a na bezpieczne odejście praktycznie nie będzie czasu.
Nie zatykaj otworu wlotowego, dopóki kolonia żyje. Radosław Gajewicz, ekspert DDD z firmy InsektStop, wskazuje to jako najczęstszy błąd. Uwięzione osy zaczynają szukać innej drogi na zewnątrz. Mogą wykorzystać szczeliny w podbitce i stropie albo przejścia przy futrynach. Stamtąd przedostaną się do domu.
Pozostaje jeszcze kwestia wrzątku. Część poradników, w tym podpowiedzi prezentowane przez wyszukiwarkę, dopuszcza zalewanie gorącą wodą gniazd znajdujących się w ziemi. Bezpieczniej z tego zrezygnować. Inne źródła ostrzegają, że woda może sprowokować kolonię do agresywnej obrony. Lepszym rozwiązaniem jest oprysk preparatem opisany niżej.
Jak samodzielnie usunąć gniazdo os krok po kroku
Najpierw oceń sytuację. Małe, łatwo dostępne gniazdo, na przykład pod parapetem lub w rogu balkonu, możesz próbować usunąć sam. Podobnie gniazdo na gałęzi znajdującej się na wysokości ręki. Duże, od rozmiaru piłki wzwyż, wysoko zawieszone albo schowane w ścianie zostaw fachowcowi. Obowiązuje też bezwzględna zasada: alergik nie powinien robić tego samodzielnie w żadnym wariancie.
Wybierz odpowiednią porę. Pracuj w nocy albo bardzo wcześnie rano, gdy osy znajdują się w gnieździe i są mało aktywne. Nie używaj latarki, ponieważ światło ostrzega owady.
Ubierz się szczelnie. Załóż grubą bluzę z kapturem i długie spodnie. Potrzebne będą również rękawice oraz gumowe buty. Ściągnij kaptur wokół twarzy, najlepiej osłaniając ją siatką albo goglami. Nie zostawiaj odsłoniętej skóry.
Spryskaj gniazdo. Stań w takiej odległości, na jaką pozwala zasięg preparatu, i skieruj strumień w otwór wlotowy. Za plecami zostaw sobie wolną drogę ucieczki. Nie wykonuj oprysku z drabiny bez asekuracji ani z miejsca, z którego nie da się szybko odejść.
Poczekaj. Osy zaczynają obumierać od kilku minut do godziny po oprysku, ale gniazda nie można od razu zdejmować. Podejdź do niego dopiero po co najmniej 24 godzinach. W tym czasie preparat zadziała również na osy, które podczas oprysku były poza gniazdem i wróciły później.
Zdejmij gniazdo i je wyrzuć. Umieść je w grubym worku na śmieci i szczelnie zawiąż. Następnie włóż worek do kosza z dopasowaną pokrywą, ustawionego z dala od domu. Przez kilka kolejnych dni obserwuj miejsce po gnieździe. Jeśli nadal kręcą się tam pojedyncze osy, powtórz oprysk.
Jaki preparat na gniazdo os wybrać?
Do środków działających na gniazdo należą aerozole nazywane „gaśnicami”. Ich strumień sięga 5–7 metrów, dlatego można użyć ich z bezpieczniejszego dystansu. Przykłady to gaśnica na szerszenie Effect oraz Bazooka na osy i szerszenie NO Pest. Do tej samej kategorii należy gaśnica na osy BROS. Takie środki nadają się do gniazd pod dachem i w miejscach, do których lepiej zanadto się nie zbliżać.
Innym rozwiązaniem są preparaty typu miotacz. STRONG MIOTACZ NA OSY I SZERSZENIE zawiera cypermetrynę, tetrametrynę i geraniol, a jego strumień sięga do 3 metrów. Wejście do gniazda trzeba opryskiwać przez około 7 sekund, a przy dużym gnieździe do 12 sekund. Trzymaj się czasu podanego na etykiecie. Większa ilość preparatu nie musi działać lepiej.
Możesz również sięgnąć po koncentrat do rozcieńczania, taki jak ŻĄDŁO. Stosuje się 100 ml preparatu na 2 litry wody, a roztwór aplikuje opryskiwaczem z długą lancą. Pozwala ona dosięgnąć gniazda w trudno dostępnym miejscu bez podchodzenia pod sam otwór. Pułapki i zapachy nie usuwają gniazd. Robią to aerozole i koncentraty. Inną możliwością jest profesjonalna dezynsekcja.
Przy wyborze kieruj się głównie zasięgiem strumienia: im jest dłuższy, tym większą odległość zachowasz. Zawsze czytaj etykietę producenta, ponieważ dawki oraz czas oprysku różnią się zależnie od preparatu. Na opakowaniu znajdziesz też wymagane środki ostrożności. Alergik nigdy nie powinien sam wybierać i stosować preparatu przy czynnym gnieździe. Taką pracę trzeba bezwzględnie powierzyć innej osobie lub fachowcowi.
Gniazdo os w trudnych miejscach
Nie każde gniazdo wisi na widoku i daje się łatwo dosięgnąć. Innego podejścia wymaga kolonia w ziemi, a innego gniazdo w podbitce lub ścianie. Im trudniejszy dostęp, tym więcej przemawia za wezwaniem fachowca.
Jak pozbyć się os z ziemi
Gniazdo w ziemi zdradza otwór w trawniku lub skarpie, wokół którego regularnie krążą osy. Wieczorem, gdy owady są w środku, spryskaj otwór preparatem albo zastosuj środek w proszku. Opisywana jest również metoda z odkurzaczem przemysłowym. Osy zasysa się do jednorazowego worka, który trzeba szczelnie zamknąć. Następnie gniazdo wykopuje się szpadlem i utylizuje. Alergik nigdy nie powinien wykonywać tych czynności samodzielnie. Dotyczy to zarówno użycia preparatu lub odkurzacza, jak i późniejszego wykopywania gniazda. Nie zalewaj otworu wrzątkiem. Możesz sprowokować kolonię, a woda i tak nie musi dotrzeć do całego gniazda.
Jak pozbyć się os z podbitki i spod dachu
W tym miejscu gniazdo zwykle pozostaje niewidoczne. Zauważysz jedynie osy wlatujące i wylatujące przez szczelinę w podbitce. Nie zatykaj jej, dopóki kolonia żyje, ponieważ owady mogą zacząć szukać przejścia w głąb domu, między innymi przez strop lub futryny. Przy gnieździe w podbitce często rozsądniej jest wezwać fachowca. Kolonia bywa duża i schowana głęboko, a nieudana próba może rozproszyć osy po konstrukcji dachu. Alergik nie powinien usuwać takiego gniazda samodzielnie.
Jak zlikwidować gniazdo os w ścianie
To najtrudniejszy wariant. Kolonia znajduje się w pustce ściennej, całkowicie poza zasięgiem wzroku, a na zewnątrz widać jedynie owady znikające w szczelinie muru. Do samodzielnej próby potrzebny byłby koncentrat z długą lancą wpuszczoną w otwór. W praktyce lepiej powierzyć takie gniazdo firmie DDD. Nie uszczelniaj wejścia, zanim kolonia nie zginie. Osy zamknięte w ścianie zaczną szukać innego przejścia, także w kierunku mieszkania.
Kiedy wezwać straż pożarną lub firmę DDD – i ile to kosztuje?
W niektórych sytuacjach nie próbuj działać sam. Dotyczy to alergii w rodzinie oraz dużego gniazda. Typowe ma 20–30 cm średnicy, a w skrajnych przypadkach osiąga rozmiar piłki nożnej lub większy. Pomoc jest potrzebna również wtedy, gdy gniazdo znajduje się na wysokiej ścianie, pod dachem albo tuż przy wejściu czy oknie. Telefon do fachowca jest wtedy rozsądniejszy niż ryzykowanie użądleń.
Numery alarmowe to 998 oraz 112. Państwowa Straż Pożarna zaleca, by nie usuwać samodzielnie roju lub gniazda. Nie powinno się też do niego zbliżać ani drażnić owadów wodą lub środkami owadobójczymi. Straż nie zawsze interweniuje bezpłatnie – zwykle robi to przy realnym zagrożeniu życia lub zdrowia. W pozostałych przypadkach zwykle trzeba skorzystać z firmy dezynsekcyjnej.
Koszt usługi DDD zależy od regionu, wielkości gniazda i jego położenia. Usunięcie kolonii z wysokiego dachu lub wnętrza ściany może kosztować więcej niż praca na balkonie. Aktualną cenę najlepiej potwierdzić telefonicznie w lokalnej firmie, ponieważ stawki różnią się między miastami.
Jaki jest naturalny wróg osy?
Na osy poluje kilka gatunków ptaków. Należy do nich żołna, która specjalizuje się w błonkówkach. Osy padają też ofiarą sikor i dzierzb. Wśród owadów zagrożeniem są szerszenie chwytające mniejsze osy oraz ważki polujące w locie. Osy wpadają również w pajęcze sieci. Gniazda ziemne bywają rozkopywane przez borsuki i jeże szukające larw.
Dla właściciela domu jest to przede wszystkim ciekawostka, a nie sposób na likwidację kolonii. Obecność żołny w okolicy ani jeża w ogrodzie nie usunie gniazda spod dachu. Naturalni wrogowie wpływają na liczebność os w przyrodzie, ale nie rozwiążą konkretnego problemu przy budynku.
Co zrobić po użądleniu osy?
Przy zwykłym użądleniu przemyj miejsce wodą z mydłem i przyłóż zimny okład, na przykład kostki lodu owinięte ściereczką albo schłodzony kompres. Chłód może zmniejszyć ból i obrzęk. Można również użyć maści lub żelu łagodzącego po ukąszeniach. Osa nie zostawia żądła i mogła zaatakować kilka razy, dlatego obejrzyj skórę w poszukiwaniu innych śladów. Miejscowy obrzęk oraz zaczerwienienie mogą utrzymywać się jeszcze jakiś czas.
Reakcja alergiczna wygląda inaczej. Jeżeli po użądleniu pojawi się duszność, obrzęk gardła lub twarzy albo zawroty głowy, natychmiast zadzwoń pod 112. Tak samo postąp przy wysypce na całym ciele oraz po użądleniu w jamę ustną lub gardło. Mogą to być objawy wstrząsu anafilaktycznego, który zagraża życiu i wymaga szybkiej pomocy. Osoby ze stwierdzoną alergią powinny mieć przy sobie adrenalinę w ampułkostrzykawce. Te informacje nie zastępują porady lekarskiej. W razie wątpliwości skontaktuj się z lekarzem.
Jak zapobiegać osom w przyszłości?
Najlepiej nie dopuścić do powstania gniazda. Załóż moskitiery w oknach, szczególnie w kuchni i sypialniach. Uszczelnij szczeliny w podbitce oraz murze, ale zrób to dopiero po sezonie lub po usunięciu kolonii. Nigdy nie zamykaj otworów, gdy w środku są żywe osy. Trzymaj kosze zamknięte i przykrywaj kompostownik. Po każdym grillu sprzątaj resztki mięsa oraz rozlane słodkie napoje.
Najlepszą porą na kontrolę jest wczesna wiosna. Zajrzyj wtedy na strych i pod podbitkę. Królowa dopiero zakłada gniazdo wielkości orzecha i przebywa w nim sama, więc zawiązek kolonii da się usunąć znacznie łatwiej niż rozwinięte gniazdo. Kilka przeglądów w kwietniu i maju może oszczędzić walki z tysiącami os w sierpniu.
Pytania i odpowiedzi (FAQ)
Jak szybko wytępić osy?
Osy zaczynają obumierać od kilku minut do godziny po opryskaniu gniazda preparatem. Nie oznacza to jednak, że można je od razu zdjąć. Do gniazda podejdź dopiero po co najmniej 24 godzinach, aby preparat zadziałał również na osy, które podczas oprysku były poza kolonią i wróciły później. Pośpiech zwiększa ryzyko użądlenia.
Czy można samemu zlikwidować gniazdo os?
Tak, ale tylko wtedy, gdy jest małe i łatwo dostępne, a osoba usuwająca nie ma alergii. Pracuj nocą, załóż szczelne ubranie i wybierz preparat o dużym zasięgu. Zostaw sobie wolną drogę ucieczki. Duże gniazdo wysoko pod dachem lub ukryte w ścianie powierz firmie DDD, bo ryzyko nie jest warte oszczędności.
Czego najbardziej boją się osy?
Osy unikają intensywnych, ostrych zapachów. Odstraszają je olejki miętowy i goździkowy. Podobnie działają olejki eukaliptusowy oraz z drzewa herbacianego. Pomóc mogą też ocet i cytryna nabita goździkami. Osy nie lubią zapachu mięty, lawendy, rozmarynu czy melisy cytrynowej. Te metody odstraszają pojedyncze owady krążące po tarasie, ale nie usuwają gniazda.
Co zabija osy w sposób naturalny?
Na osy polują między innymi żołny, sikory i dzierzby. Ich naturalnymi wrogami są też szerszenie, ważki oraz pająki. Gniazda ziemne rozkopują jeże i borsuki. To zjawisko przyrodnicze, a nie sposób na kolonię przy domu. Naturalni drapieżnicy nie usuną gniazda znajdującego się pod dachem.
Jak pozbyć się os domowym sposobem – i czy to działa na gniazdo?
Domowe metody, takie jak olejki i rośliny odstraszające, sprawdzają się przy pojedynczych osach na tarasie. Podobnie działają pułapki. Ograniczają liczbę owadów wokół stołu i pozwalają spokojniej zjeść posiłek. Nie działają jednak na gniazdo. Kolonii nie zlikwiduje ani ocet, ani pułapka. Potrzebny jest odpowiedni preparat lub pomoc fachowca.
Ile os może liczyć jedno gniazdo?
Kolonia rośnie przez cały sezon: od około 5000 osobników wiosną do nawet 10 000 latem i jesienią. Typowe gniazdo ma 20–30 cm średnicy, a w skrajnych przypadkach osiąga rozmiar piłki nożnej lub większy. Wczesna reakcja oznacza mniejszą kolonię, którą łatwiej usunąć.
