Liście są podziurawione jak sitko, główka więdnie mimo podlewania, a po dotknięciu rośliny zrywa się chmara białych muszek. Sprawców może być kilkunastu, a każdy wymaga innego postępowania. Poniżej znajdziesz sposób na rozpoznanie szkodnika po rodzaju uszkodzeń oraz plan zwalczania: od metod naturalnych po środki chemiczne z dawkami i okresem karencji.
Co wygryza dziury w kapuście? Szybka diagnoza po objawach
Zanim sięgniesz po preparat, dokładnie obejrzyj roślinę. Wygląd i umiejscowienie ubytku oraz pora żerowania szkodnika zwykle wystarczą do postawienia diagnozy. Poniższa tabela prowadzi od objawu do prawdopodobnego sprawcy.
| Co widzisz | Prawdopodobny sprawca | Gdzie szukać szczegółów |
|---|---|---|
| Drobne, okrągłe dziurki jak po śrucie, głównie na młodych liściach | Pchełki ziemne | Pchełki ziemne |
| Nieregularne wyżerki od brzegów liścia, a w skrajnym przypadku gołożery z pozostawionymi nerwami | Gąsienice bielinków, piętnówka | Gąsienice |
| „Okienka” z wygryzionym miąższem i pozostawioną przezroczystą skórką liścia | Larwy tantnisia krzyżowiaczka | Gąsienice |
| Roślina więdnie w południe mimo wilgotnej gleby, a jej wzrost jest zahamowany | Śmietka kapuściana, drutowce | Szkodniki niszczące korzenie |
| Skręcone, przebarwione liście, lepka spadź i szary woskowy nalot | Mszyca kapuściana | Mszyca kapuściana |
| Chmara drobnych białych muszek zrywa się po potrząśnięciu rośliną | Mączlik warzywny | Mączlik warzywny |
| Kapusta rośnie, ale nie zawiązuje główki | Paciornica krzyżowianka, chowacze | Szkodniki łodygi i stożka wzrostu |
| Wyrośla i guzy na szyjce korzeniowej | Chowacz galasówek | Szkodniki łodygi i stożka wzrostu |
Podczas pierwszej kontroli od razu sprawdź spód liści. Właśnie tam większość szkodników składa jaja i żeruje, podczas gdy z góry widać głównie skutki. Jeśli kapusta więdnie, wyrwij jedną roślinę i obejrzyj korzenie. Tak odróżnisz żerowanie śmietki od problemu z glebą.
W diagnozie pomagają zdjęcia. Jeśli nie masz pewności, czy widzisz tantnisia, czy młodą gąsienicę bielinka, porównaj uszkodzenia ze zdjęciami szkodników kapusty w atlasie ogrodniczym. Różnicę w kształcie ubytku widać gołym okiem. Same larwy rozpoznać trudniej, bo małe gąsienice różnych gatunków wyglądają podobnie.
Szkodniki żerujące na liściach kapusty
To najliczniejsza, a zarazem najłatwiejsza do samodzielnego rozpoznania grupa. Sprawcę zwykle można zobaczyć na roślinie. Kontroluj grządkę co 3-4 dni i za każdym razem zaglądaj pod liście. Uszkodzenia liści zewnętrznych rzadko zabijają kapustę, ale osłabiają ją i sprzyjają infekcjom.
Gąsienice – bielinek kapustnik, bielinek rzepnik, tantniś krzyżowiaczek i piętnówka
Bielinek kapustnik jest najbardziej rozpoznawalnym sprawcą gołożerów. Gąsienica zmienia barwę podczas rozwoju. Młode osobniki są zielone lub żółtozielone. Starsze stają się niebieskawe, mają czarne kropki oraz żółte pasy wzdłuż ciała. Dorastają do 4,5 cm. Żerują gromadnie, zaczynają od brzegów liścia i potrafią pozostawić po nim same nerwy.
Bielinek rzepnik jest mniejszy, jednolicie zielony, z cienką żółtą linią na grzbiecie. Żeruje pojedynczo. Chętnie wchodzi w głąb główki, dlatego nawet nieliczne gąsienice mogą spowodować duże szkody. Pokazują to progi szkodliwości: dla kapustnika próg wynosi 10 gąsienic na 10 roślin, dla rzepnika już 1-3 gąsienice na 10 roślin, a dla tantnisia 6 gąsienic na 10 roślin. Na działce można wykorzystać te liczby w prosty sposób. Jeśli po przejrzeniu dziesięciu roślin naliczysz mniej gąsienic, niż wskazuje próg, oprysk się nie opłaca. Zbierz szkodniki ręcznie do wiaderka z wodą. Po trzech dniach jeszcze raz sprawdź grządkę.
Tantniś krzyżowiaczek wymaga uważniejszej obserwacji. Jego larwy są jasnozielone i mają zaledwie kilka milimetrów długości. Po dotknięciu spadają z liścia na pajęczynce. Wygryzają miąższ od spodu, ale nie naruszają górnej skórki. Tak powstają charakterystyczne, przezroczyste „okienka”. Tantniś wydaje 3-4 pokolenia rocznie, a podczas upalnego lata jego pełny cykl może się skrócić do dwóch tygodni. Jedna samica składa do 160 jaj wzdłuż nerwów na spodniej stronie liścia, więc szkodników szybko przybywa. Po zabiegu nadal trzeba co kilka dni zaglądać pod liście.
Piętnówka kapustnica żeruje nocą. Jej gąsienice wgryzają się do wnętrza główki i drążą chodniki wypełnione odchodami. Tak uszkodzoną główkę zwykle można już tylko wyrzucić, ponieważ w wydrążonych miejscach rozwija się zgnilizna. Rolnice podgryzają rośliny przy samej ziemi, najczęściej na etapie rozsady. Chowają się w glebie tuż obok ściętej rośliny, więc najlepiej szukać ich tam rano.
Mszyca kapuściana
Mszyca kapuściana tworzy zwarte kolonie na spodzie liści oraz w sercu rośliny. Owady są szarozielone i pokryte woskową wydzieliną, przez co skupisko przypomina szary nalot albo kurz. Zaatakowane liście skręcają się i marszczą, a ich barwa się zmienia. Na powierzchni pojawia się lepka spadź, na której szybko rozwijają się grzyby sadzakowe.
Żółte tablice lepowe rozwieszone między główkami pokazują początek nalotu uskrzydlonych mszyc, a przy okazji ograniczają ich liczebność. Jeśli porażenie jest niewielkie, wystarczy zetrzeć kolonie palcami w rękawiczce albo zmyć je silnym strumieniem wody. Chemiczne zwalczanie mszycy opisano w sekcji o opryskach.
Pchełki ziemne
Pchełki żerujące na kapuście to drobne, skaczące chrząszcze o długości do 2,5 mm. Wyjątkiem jest pchełka falistosmuga, która dorasta do 6 mm. Na kapuście najczęściej pojawia się pchełka czarna, smużkowata lub czarnonoga. Łatwo rozpoznasz je po zachowaniu: gdy zbliżysz rękę, odskakują z liścia jak sprężynki.
Uszkodzenia przypominają sitko. To drobne, okrągłe dziurki rozsiane po całej blaszce liściowej. Pchełki powodują największe straty na świeżo wysadzonej rozsadzie podczas suchych, upalnych dni. Nie znoszą wilgoci, dlatego regularne zraszanie grządki i utrzymywanie wilgotnej gleby ogranicza ich żerowanie. Uszkodzenie stożka wzrostu może zahamować rozwój rozsady, a jej zdolność do regeneracji zależy od rozmiaru szkody, więc przy silnym nalocie reaguj w ciągu doby. Do zwalczania stosuje się Karate Zeon 050 CS, Deltam, Alfastop 100 EC lub Fastac 100 EC. Dawki znajdziesz w sekcji o środkach.
Białe muszki na kapuście – mączlik warzywny
Białe muszki na kapuście to niemal zawsze mączlik warzywny. Dorosłe owady mają około 1,5 mm długości i białe skrzydła oprószone woskiem. Siedzą gęsto na spodzie liści. Po potrząśnięciu rośliną wzbijają się chmarą, a po chwili wracają w to samo miejsce. Larwy są nieruchome, płaskie i zielonkawe. Bardziej przypominają łuski niż owady.
Mączlik zimuje w Polsce i wytrzymuje mróz do -18°C, więc zima nie rozwiąże problemu. W sezonie wydaje 4-6 pokoleń, a jedna samica składa do 150 jaj. Pokolenia nakładają się na siebie, dlatego na jednej roślinie można znaleźć różne stadia rozwojowe. Pojedynczy oprysk usuwa tylko część populacji. Odstęp między kolejnymi zabiegami i ich maksymalną liczbę trzeba ustalać według aktualnej etykiety wybranego środka. Przeciw mączlikowi stosuje się Teppeki 50 WG i Afinto 50 WG (flonikamid), Movento 100 SC (spirotetramat), Benevia 100 OD (cyjanotraniliprol) oraz naturalny Limocide na bazie olejku pomarańczowego. Przed zakupem sprawdź aktualną rejestrację.
Szkodniki niszczące korzenie – dlaczego kapusta więdnie mimo podlewania
Tę grupę najtrudniej wykryć, ponieważ sprawca ukrywa się pod ziemią. Początkowo objawy wyglądają niewinnie. Roślina więdnie w upalne południe, rano odzyskuje normalny wygląd, a po kilku dniach przestaje rosnąć i zaczyna sinieć. Podlewanie nie pomaga, bo uszkodzony system korzeniowy nie pobiera wody. Aby postawić diagnozę, trzeba poświęcić jedną roślinę. Wykop ją z bryłą ziemi i ostrożnie rozkrusz glebę wokół korzeni.
Śmietka kapuściana
To najgroźniejszy szkodnik żerujący pod ziemią. Dorosła śmietka jest szarą muchówką długości 5,5-7,5 mm i przypomina małą muchę domową. Larwy są białe, beznogie i mierzą od 4 do 10 mm, zależnie od wieku. Starsze osobniki mają na końcu ciała wieniec wyrostków i ciemne haki gębowe. Żerują w korzeniu oraz szyjce korzeniowej. Drążą chodniki, przez które wnikają bakterie gnilne. Jedna samica składa do 160 jaj przy szyjce korzeniowej.
Nalot pierwszego pokolenia może się zacząć już w połowie kwietnia. Drugie pokolenie pojawia się od czerwca do sierpnia, ze szczytem w drugiej połowie lipca. Trzecie występuje od sierpnia do października. Najgroźniejsze jest pierwsze, ponieważ atakuje świeżo wysadzoną rozsadę.
Na plantacji monitoring prowadzi się przy użyciu pułapek feromonowych. Na polu umieszcza się dwie pułapki i sprawdza je 2-3 razy w tygodniu. Próg szkodliwości wynosi 2 muchówki dziennie przez 2 kolejne dni. Po jego przekroczeniu stosuje się Kobe 20 SP w dawce 0,2 kg/ha albo Benevia 100 OD w dawce 0,75 l/ha. Rozsadę można zabezpieczyć zaprawą Verimark 200 SC, używając 15 ml na 1000 roślin.
Na działce postępuje się inaczej. Podstawową ochroną są kołnierze z tektury o wymiarach 15 x 15 cm, zakładane wokół rozsady od razu po posadzeniu. Samica nie ma wtedy miejsca na złożenie jaj. Spośród środków chemicznych stosuje się Karate Zeon 050 CS w dawce 1,2 ml na 6 litrów wody na 100 m².
Drutowce i pędraki
Drutowce są larwami chrząszczy sprężykowatych. Mają sztywne, żółtobrunatne ciało, twarde w dotyku. Pełny cykl rozwojowy trwa 4-5 lat, dlatego zasiedlona gleba może sprawiać problemy przez kilka sezonów, zwłaszcza po zaoraniu ugoru lub trawnika. Prosty amatorski odłów polega na zakopaniu kawałków buraka albo ziemniaka na głębokości 10-15 cm. Oznacz miejsca patyczkami i co kilka dni wyjmuj przynęty razem z larwami.
Pędraki, czyli larwy chrabąszczy, mają 1-5 cm długości. Są białe, wygięte w literę C i mają trzy pary odnóży na przednim odcinku ciała. To odróżnia je od beznogich larw śmietki. Zwalcza się je metodami mikrobiologicznymi: nicieniami pasożytniczymi z preparatu Larva Stoper albo bakteryjnym P-Drakolem. Oba preparaty najlepiej działają w ciepłej i wilgotnej glebie, dlatego podlej grządkę przed aplikacją oraz po niej.
Szkodniki łodygi i stożka wzrostu – gdy kapusta nie zawiązuje główek
Chowacze są ryjkowcami, których larwy drążą korytarze w ogonkach liściowych i łodygach. Chowacz brukwiaczek nalatuje bardzo wcześnie. Zaczyna aktywność już przy 5-7°C, czyli w marcu lub na początku kwietnia, gdy rozsada dopiero trafia do gruntu. Osłony na młode rośliny zakładaj więc natychmiast po posadzeniu. Chowacz czterozębny atakuje później i żeruje w nerwie głównym liścia oraz łodydze. Chowacz galasówek składa jaja w szyjce korzeniowej, gdzie powstają kuliste wyrośla wielkości orzecha laskowego. Po przekrojeniu znajdziesz w środku komorę z białą larwą. Narośla wywołane kiłą kapusty są nieregularne i nie mają takich komór.
Drążyny, czyli chowacz zielony i czarny, żerują wewnątrz łodyg. Zaatakowana roślina łamie się przy silniejszym wietrze albo zamiera bez wyraźnej przyczyny. Po rozcięciu łodygi widać korytarz wypełniony trocinami.
Osobnym przypadkiem jest paciornica krzyżowianka. Jej białe larwy żerują w sercu rośliny i niszczą wierzchołek wzrostu. Kapusta wypuszcza wtedy wiązkę drobnych, zdeformowanych liści, zamiast zawiązać główkę. Nie ma zarejestrowanych skutecznych środków chemicznych na paciornicę, dlatego pozostaje profilaktyka. Głęboka orka lub jesienne przekopanie gleby wydobywa zimujące larwy na powierzchnię. Trzeba też systematycznie usuwać z otoczenia grządki chwasty kapustowate, takie jak tasznik i gorczyca polna, które są roślinami żywicielskimi paciornicy.
Jak zapobiec zjadaniu kapusty – profilaktyka i domowe sposoby
Najskuteczniejszą ochronę dają bariery fizyczne, ponieważ zatrzymują różne szkodniki i nie wymagają idealnego trafienia w termin zabiegu. Siatka o oczkach 1 x 1 mm lub 1 x 1,5 mm, rozpięta nad grządką, powstrzymuje muchówki śmietki oraz motyle bielinka przed złożeniem jaj. Musi jednak szczelnie przylegać do ziemi na całym obwodzie. Materiał nie może dotykać liści, bo motyl może złożyć jaja przez oczka. Brzegi obciąż deskami albo przysyp ziemią. Osłonę zdejmuj jedynie na czas pielenia i podlewania.
Kołnierz z tektury zrobisz w minutę. Wytnij kwadrat o wymiarach 15 x 15 cm, wykonaj nacięcie od krawędzi do środka oraz mały otwór na łodygę. Załóż go wokół świeżo posadzonej rozsady tak, aby płasko leżał na glebie. Chroni przed śmietką kapuścianą i chowaczami, a po sezonie sam się rozłoży.
Wśród zabiegów agrotechnicznych największe znaczenie mają płodozmian i głębokie przekopanie gleby późną jesienią. Kapustowate sadź w tym samym miejscu nie częściej niż co 3-4 lata. Przerywa to cykl szkodników zimujących w glebie. Jesienne przekopanie wydobywa na powierzchnię poczwarki śmietki, larwy paciornicy oraz pędraki, które giną od mrozu albo padają ofiarą ptaków.
Wśród domowych sposobów na szkodniki kapusty sprawdza się wyciąg z wrotyczu. Zalej 300 g świeżego ziela lub 30 g suszonego 10 litrami wody. Odstaw na dobę, przecedź, a następnie rozcieńcz wodą w stosunku 1:2. Opryskuj co 7-10 dni oraz po każdym deszczu, ponieważ wyciąg zmywa się z liści. Preparat odstrasza szkodniki, ale ich nie zabija. Przy silnym nalocie gąsienic nie zastąpi zabiegu zwalczającego.
Możesz też wykorzystać zapach roślin. Bielinka zniechęcają hyzop lekarski, szałwia, tymianek, lawenda, majeranek i mięta posadzone na obrzeżach grządki. Pomidory lub seler w międzyrzędziach zmniejszają nalot śmietki i bielinka. Taką uprawę współrzędną łatwo uwzględnić w planie działki.
Ochronę wspierają naturalni wrogowie szkodników. Biedronki i larwy bzygowatych mogą ograniczać kolonie mszyc. Mszycarze są parazytoidami mszyc, a nie gąsienic bielinków. Aby zatrzymać pożyteczne owady w ogrodzie, zostaw pas kwitnących roślin baldaszkowatych, na przykład kopru lub kolendry. Przy małej liczbie mszyc ostrożnie podchodź do nieselektywnych pyretroidów. Ich wpływ na szkodniki i organizmy pożyteczne zależy od substancji, gatunku oraz odporności danej populacji.
Czym opryskać kapustę – środki biologiczne i chemiczne z dawkami i karencją
Najpierw wypróbuj preparat biologiczny. Działa na gąsienice i nie szkodzi owadom pożytecznym. Lepinox Plus zawiera bakterię Bacillus thuringiensis, która po zjedzeniu przez gąsienicę zabija ją w ciągu 72 godzin. Larwa niemal od razu traci apetyt, więc wcześniej przestaje uszkadzać roślinę. Saszetka 10 g wystarcza na 5 litrów wody. Na plantacji stosuje się Delfin WG w dawce 0,75 kg/ha z adiuwantem Prolonger w ilości 0,3-0,4 l/ha i do 800 l wody na hektar. Preparaty z Bt aplikuje się wieczorem albo w pochmurny dzień ze względu na ich wrażliwość na promieniowanie UV.
W uprawie amatorskiej wybór środków chemicznych jest ograniczony. Karate Zeon 050 CS w dawce 1,2 ml na 6 litrów wody na 100 m² zwalcza śmietkę, mszyce i pchełki. Na same pchełki stosuje się również Deltam w dawce 4-5 ml na 6 litrów wody na 100 m². W materiałach źródłowych wymieniono też preparaty z alfa-cypermetryną: Alfastop 100 EC i Fastac 100 EC, ale nie potwierdzono ich dostępności dla użytkowników amatorskich. Są to pyretroidy. Działają kontaktowo i szybko, lecz oddziałują również na owady pożyteczne.
Plantator ma większy wybór, a dawki oblicza na hektar. Coragen 200 SC z rynaxypyrem zwalcza gąsienice, jest selektywny wobec owadów pożytecznych i odporny na zmywanie przez deszcz. Affirm 095 SG, zawierający benzoesan emamektyny, stosuje się w dawce 1,5 kg/ha. Ma karencję wynoszącą 3 dni, co pomaga przy trwających zbiorach. Na śmietkę stosuje się Kobe 20 SP w dawce 0,2 kg/ha albo Benevia 100 OD w dawce 0,75 l/ha. Do zwalczania mączlika służą Teppeki lub Afinto 50 WG oraz Movento 100 SC.
| Preparat | Szkodnik | Substancja czynna | Dawka | Karencja | Dostępność według researchu |
|---|---|---|---|---|---|
| Lepinox Plus | gąsienice | Bacillus thuringiensis | 10 g / 5 l wody | Nie podano; sprawdź etykietę | amatorska |
| Delfin WG | tantniś, gąsienice | Bacillus thuringiensis | 0,75 kg/ha + Prolonger 0,3-0,4 l/ha | Nie podano; sprawdź etykietę | profesjonalna |
| Limocide | mączlik | olejek pomarańczowy | Nie podano; sprawdź etykietę | Nie podano; sprawdź etykietę | nie określono |
| Karate Zeon 050 CS | śmietka, mszyce, pchełki | lambda-cyhalotryna | 1,2 ml / 6 l wody / 100 m² | Nie podano; sprawdź etykietę | amatorska |
| Deltam | pchełki | deltametryna | 4-5 ml / 6 l wody / 100 m² | Nie podano; sprawdź etykietę | amatorska |
| Alfastop 100 EC, Fastac 100 EC | pchełki | alfa-cypermetryna | Nie podano; sprawdź etykietę | Nie podano; sprawdź etykietę | amatorska niepotwierdzona |
| Coragen 200 SC | gąsienice | rynaxypyr | Nie podano; sprawdź etykietę | Nie podano; sprawdź etykietę | profesjonalna |
| Affirm 095 SG | gąsienice | benzoesan emamektyny | 1,5 kg/ha | 3 dni | profesjonalna |
| Kobe 20 SP | śmietka | acetamipryd | 0,2 kg/ha | Nie podano; sprawdź etykietę | profesjonalna |
| Benevia 100 OD | śmietka, mączlik | cyjanotraniliprol | 0,75 l/ha | Nie podano; sprawdź etykietę | profesjonalna |
| Verimark 200 SC | śmietka, zaprawa rozsady | cyjanotraniliprol | 15 ml / 1000 roślin | Nie podano; sprawdź etykietę | profesjonalna |
| Teppeki 50 WG, Afinto 50 WG | mączlik, mszyce | flonikamid | Nie podano; sprawdź etykietę | Nie podano; sprawdź etykietę | profesjonalna |
| Movento 100 SC | mączlik | spirotetramat | Nie podano; sprawdź etykietę | Nie podano; sprawdź etykietę | profesjonalna |
Research pozwala liczbowo porównać karencję tylko w jednym przypadku: dla Affirm 095 SG wynosi ona 3 dni. Przy pozostałych preparatach okresu tego nie podano, więc nie można go bezpiecznie uzupełnić ani zakładać, że jest podobny. Karencję trzeba odczytać z aktualnej etykiety konkretnego środka przed zakupem i każdym zabiegiem. Tabela jednoznacznie oznacza również preparaty, przy których research nie potwierdza dostępności amatorskiej lub profesjonalnej.
Etykieta jest dokumentem prawnym, a nie sugestią. Podane w niej dawka, karencja i liczba zabiegów w sezonie obowiązują dosłownie. Karencji pilnuj szczególnie przy kapuście zbieranej sukcesywnie. Jeśli do zbioru zostało kilka dni, można rozważyć preparat o krótkiej karencji, taki jak wspomniany Affirm. Opryskuj wieczorem lub wcześnie rano, poza oblotem pszczół i przy bezwietrznej pogodzie. Dokładnie zwilż spód liści, ponieważ tam przebywają szkodniki. Kapusta jest pokryta woskowym nalotem, więc bez zwilżacza ciecz spływa z powierzchni.
Rejestracja środków zmienia się co sezon, a część preparatów znika z rynku. Tak było z indoksakarbem, którego sezon 2022 był ostatnim dopuszczonym okresem stosowania. Przed zakupem środka z powyższej listy sprawdź aktualny rejestr środków ochrony roślin oraz etykietę na opakowaniu. Dawki i okresy karencji mogą być korygowane.
Kalendarz zagrożeń – kiedy który szkodnik atakuje kapustę
| Termin | Czego wypatrywać |
|---|---|
| Marzec – początek kwietnia, od 5-7°C | Nalot chowacza brukwiaczka na najwcześniejszą rozsadę; zakładaj osłony |
| Połowa kwietnia – maj | Pierwsze pokolenie śmietki kapuścianej; kołnierze tekturowe przy sadzeniu rozsady |
| Maj – czerwiec | Pchełki ziemne na młodej rozsadzie w suche dni, pierwsze gąsienice bielinków, paciornica |
| Czerwiec – sierpień | Drugie pokolenie śmietki ze szczytem w drugiej połowie lipca, kolejne pokolenia tantnisia co 3-4 tygodnie, a w upały co 2 tygodnie, szczyt mszycy i mączlika |
| Sierpień – październik | Trzecie pokolenie śmietki, piętnówka wgryzająca się w główki, mączlik na kapuście późnej |
Kontrolę grządki zacznij dwa tygodnie przed spodziewanym terminem pojawienia się szkodnika. W przypadku śmietki i paciornicy widoczne uszkodzenia są już nieodwracalne.
Pytania i odpowiedzi (FAQ)
Jak odróżnić uszkodzenia od szkodników od objawów chorób kapusty?
Szkodniki najczęściej pozostawiają ślady żerowania: dziury, wygryziony miąższ, chodniki, komory z larwami albo uszkodzone korzenie. Choroby częściej powodują plamy, naloty i gnicie tkanek bez obecności owada czy larwy. Trzeba jednak obejrzeć całą roślinę, bo samo więdnięcie może mieć kilka przyczyn.
Dobrym przykładem są śmietka i kiła kapusty. Larwy śmietki żerują w korzeniu oraz szyjce korzeniowej, drążą w nich chodniki i otwierają drogę bakteriom gnilnym. Przy kile na korzeniach powstają nieregularne narośla bez komór z larwami. Patogen wywołujący kiłę może przetrwać w glebie do 8 lat, a optymalne pH gleby dla kapusty wynosi 6,5-7,3.
