Bąble na górnej stronie liści oraz biało-szara pilśń pod spodem nie oznaczają mączniaka ani innej choroby grzybowej. Za te zmiany odpowiada pilśniowiec winoroślowy – roztocz tak mały, że nie zobaczysz go gołym okiem. Jeśli uprawiasz kilka krzewów na działce lub przy domu, poniżej znajdziesz opis objawów, kalendarz zabiegów z konkretnymi terminami oraz metody zwalczania, od wygrabiania liści po użycie akarycydu.
Jak rozpoznać pilśniowca winoroślowego po objawach na liściach?
Najpierw zauważysz wybrzuszenia na górnej stronie blaszki liściowej. Tkanka w tych miejscach deformuje się i zostaje wypchnięta do góry. Odwróć liść. Pod spodem, dokładnie w zagłębieniach odpowiadających bąblom, znajduje się pilśń. Początkowo jest biała, z czasem brązowieje.
Wypustki, bąble czy wyrośla to różne określenia tego samego objawu na liściach winogron. Nazewnictwo zmienia się w zależności od poradnika, ale chodzi o ślady żerowania tego samego szkodnika.
Kolor wyrośli zależy od odmiany winorośli. Na krzewach o jasnych owocach pozostają zielone. U odmian o ciemniejszych owocach stają się czerwonawe, a w pierwszych tygodniach mogą mieć nawet karminowy odcień.
Przy silnym porażeniu problem nie ogranicza się do liści. Pilśniowy nalot pojawia się również na kwiatostanach, które mogą zostać zniszczone w całości. Z takiego pędu nie będzie wtedy plonu. Mocno zasiedlone wierzchołki młodych pędów stają się krótkie i cienkie. Później mogą zamierać.
Pilśniowiec czy mączniak? Jak nie pomylić objawów
Pilśniowiec deformuje blaszkę liściową. Od góry widać wypukłość, natomiast od spodu pilśń wrośniętą w zagłębienie. Mączniak prawdziwy i rzekomy pozostawiają nalot na powierzchni liścia bez takiej deformacji. Przy mączniaku rzekomym od góry pojawiają się też tłuste, przejaśnione plamy.
Jak wygląda i jak żyje pilśniowiec winoroślowy
Pilśniowiec jest roztoczem z rodziny szpecielowatych. Ma walcowate ciało w kolorze białym, kremowym lub słomkowym. Dwie pary nóg znajdują się z przodu ciała. Samice mierzą około 0,15-0,2 mm, a samce około 0,14 mm. Bez lupy o dużym powiększeniu niczego nie zobaczysz. W ogrodzie szkodnika rozpoznaje się więc głównie po zmianach na liściach.
W literaturze występują dwie nazwy łacińskie: Eriophyes vitis oraz Colomerus vitis. Obie odnoszą się do tego samego szkodnika. Nie pomyl ich z nazwą Calepitrimerus vitis, którą może podpowiedzieć wyszukiwarka. Oznacza ona innego szpeciela winorośli.
Zapłodnione samice zimują pod łuskami pąków lub w spękaniach kory. W kwietniu i maju wychodzą z kryjówek, po czym przenoszą się na młode liście. W ciągu sezonu rozwijają się dwa pokolenia. Drugie pojawia się od końca lipca. Przygotowuje się do zimowania i chowa w pąkach liściowych.
Co sprzyja inwazji szkodnika w winnicy?
Sucha i upalna pogoda przyspiesza rozwój pilśniowca. Po kilku gorących tygodniach bez deszczu można spodziewać się nasilenia objawów.
Najbardziej cierpią młode, niedawno posadzone krzewy. Starsze rośliny lepiej znoszą żerowanie szpeciela, dlatego przy niewielkim porażeniu zabiegi mogą nie być potrzebne.
Na rozwój inwazji wpływa też nadmiar azotu w nawożeniu. Jeśli szkodnik już zaatakował krzewy, odstaw nawozy o dużej zawartości tego pierwiastka. Zamiast nich zastosuj biohumus lub kompost.
Kiedy wykonać oprysk na pilśniowca? Kalendarz zabiegów
| Termin | Preparat | Cel zabiegu |
|---|---|---|
| luty – połowa kwietnia | opaski z dobroczynkiem gruszowcem | zasiedlenie krzewu drapieżnym roztoczem na cały sezon |
| około tydzień przed pękaniem pąków | Siarkol 800 SC lub Siarkol 80 WG, 2-3% | zniszczenie samic wychodzących z kryjówek |
| przełom kwietnia i maja, przy odpowiedniej fazie rozwoju krzewu | roztwór siarkowy 2-3% | ograniczenie pilśniowca w ciepłą, słoneczną pogodę |
| od pękania pąków do zbioru | Limocide, co 7-10 dni | ograniczanie populacji podczas wegetacji |
| od zauważenia objawów do dojrzewania owoców | akarycyd, jeden zabieg w sezonie | interwencja przy masowym porażeniu |
| jesień, po opadnięciu liści | zabieg mechaniczny | wygrabienie i spalenie liści |
Termin zabiegu siarkowego dobierz do fazy rozwojowej winorośli i pogody. Zalecenie wykonania oprysku około tygodnia przed pękaniem pąków nie zawsze pokrywa się z terminem przypadającym na przełom kwietnia i maja. Jeśli na krzewach zastosujesz dobroczynka, nie używaj równolegle akarycydów.
Metody naturalne i mechaniczne – od czego zacząć
Najpierw sięgnij po nożyczki. Systematycznie usuwaj porażone liście i pal je zamiast wrzucać do kompostu. Razem z nimi pozbędziesz się żerujących szpecieli. Jesienią wygrab wszystkie opadłe liście spod krzewów i również je spal. Skoryguj też nawożenie zgodnie z wcześniejszymi wskazówkami.
Domowy oprysk przygotujesz z 60 g eterycznego olejku pomarańczowego rozcieńczonego w 1 litrze wody. Środek działa kontaktowo, dlatego musi trafić bezpośrednio w miejsce żerowania szkodnika. Dokładnie opryskaj spodnią stronę liści. Zabieg trzeba powtarzać, bo osobniki ukryte w pilśni mogą przetrwać pojedynczy oprysk.
Jeżeli na starszym krzewie znalazłeś tylko kilka liści z pojedynczymi bąblami, takie działania mogą wystarczyć. Przy tak małym porażeniu stosowanie środków chemicznych nie jest konieczne.
Pożyteczne organizmy: dobroczynek gruszowiec i biedronki
Dobroczynek gruszowiec (Typhlodromus pyri) jest drapieżnym roztoczem, który może zjadać dziennie nawet 300 pilśniowców oraz innych szkodników, między innymi przędziorków i wciornastków. Sprzedaje się go na filcowych opaskach zawierających 15-30 zapłodnionych, zimujących samic. Opaskę mocuje się na pędzie około metra nad ziemią, od lutego do połowy kwietnia.
Populację pilśniowca ograniczają też biedronki. Możesz ustawić dla nich domek w pobliżu winorośli. Pomagają również naturalnie występujące drapieżne wciornastki.
Jeśli wybierasz ochronę biologiczną z użyciem dobroczynka, wyklucz równoległe stosowanie akarycydów. Taki środek może zniszczyć również pożyteczne roztocza i uniemożliwić utrzymanie ich populacji na krzewie.
Czym pryskać pilśniowca? Preparaty, dawki i karencja
Siarkol 800 SC albo Siarkol 80 WG stosuje się w stężeniu 2-3%. Preparaty siarkowe nadają się do upraw ekologicznych. Zabieg można wykonać około tygodnia przed pękaniem pąków. Źródła podają też oprysk roztworem siarkowym na przełomie kwietnia i maja, w słoneczną i ciepłą pogodę. Termin trzeba powiązać z fazą rozwoju krzewu.
Limocide na bazie olejku pomarańczowego ma rejestrację do zwalczania pilśniowca winoroślowego. Można go stosować od pękania pąków aż do zbioru. Wersja 3w1 zwalcza także mączniaka prawdziwego i rzekomego oraz szarą pleśń. Działa również na przędziorki, mszyce i wciornastki. Informacje o karencji Siarkolu oraz Limocide odczytaj z aktualnej etykiety opakowania.
Ortus 05 SC stosuje się w dawce 10-18 ml na 5-10 l wody. W sezonie można wykonać tylko jeden zabieg, a karencja wynosi 28 dni.
Stosowana bywa mieszanka akarycydu lub preparatu siarkowego z Siltac. Akarycyd działa biochemicznie, a Siltac unieruchamia szkodnika fizycznie. Połączenie obu mechanizmów zmniejsza ryzyko powstania odporności na substancję czynną.
Można spotkać opinię, że dla amatorów nie ma środków zarejestrowanych przeciwko temu szkodnikowi. Dedykowanych preparatów jest niewiele, jednak Limocide ma taką rejestrację. Przed zakupem sprawdź każdą nazwę handlową w aktualnej wyszukiwarce środków ochrony roślin MRiRW, ponieważ zakres zezwoleń może się zmieniać.
Czy Mospilan działa na szpeciele?
Mospilan jest insektycydem neonikotynoidowym przeznaczonym do zwalczania owadów, między innymi mszyc i wciornastków. Pilśniowiec należy do roztoczy. Do jego zwalczania wykorzystuje się akarycydy, preparaty siarkowe lub środki olejkowe.
Przed zastosowaniem środka sprawdź etykietę. Jeżeli nie wymienia ona szpecieli albo przędziorków oraz konkretnej uprawy, nie traktuj preparatu jako uniwersalnego ani odpowiedniego do zwalczania pilśniowca. Sprawdź na etykiecie także zasady ochrony pszczół i zalecaną porę wykonania zabiegu.
Którą metodę wybrać przy Twojej skali porażenia?
Jeśli widzisz pojedyncze bąble na kilku liściach starszego krzewu, oberwij porażone liście i je spal. Jesienią dokładnie uprzątnij podłoże pod krzewem. Przy takiej skali nie musisz robić nic więcej.
Gdy porażenie wraca co roku, zwłaszcza na młodych krzewach, zastosuj profilaktykę. W marcu załóż opaskę z dobroczynkiem. Około tygodnia przed pękaniem pąków rozważ zabieg siarkowy, uwzględniając wybraną metodę ochrony.
Przy masowym porażeniu i nalocie na kwiatostanach zastosuj Limocide co 7-10 dni. Akarycyd z Siltac pozostaw jako osobną metodę interwencyjną przy masowym porażeniu, a nie automatyczny kolejny krok po określonej liczbie oprysków. Nie łącz go z ochroną biologiczną opartą na dobroczynku. W przypadku Ortus 05 SC trzeba zachować 28-dniową karencję i ograniczyć się do jednego zabiegu w sezonie.
Pytania i odpowiedzi (FAQ)
Jaki oprysk zastosować na pilśniowca orzechowego?
Pilśniowiec orzechowy jest innym gatunkiem szpeciela i żeruje na orzechu włoskim, dlatego zaleceń dotyczących winorośli nie powinno się przenosić na tę uprawę. Terminy zabiegów wiążą się z rozwojem pąków orzecha, a nie winorośli. Przed opryskiem sprawdź w wyszukiwarce MRiRW, które preparaty są zarejestrowane do zwalczania szpecieli w uprawie orzecha włoskiego.
Jakie inne szpeciele atakują winorośl poza pilśniowcem?
Na winorośli występują także obrzęk winoroślowy (Phylloceptes vitis) oraz wyroślec winoroślowy (Epitrimerus vitis). Pilśniowiec jest najczęściej opisywanym szpecielem tej rośliny, ale nie jedynym.
