Jak odstraszyć szopa, który rozgrzebał śmietnik, tupie nocą na strychu albo ogołocił grządki z truskawek? Możesz go przegonić za pomocą barier zapachowych, zraszaczy lub światła uruchamianego czujnikiem ruchu. W trudniejszych przypadkach potrzebny będzie legalny odłów przez uprawnioną firmę. Nie idź na skróty: trutki są w Polsce zakazane. Nie wolno też samodzielnie wywozić złapanego zwierzęcia do lasu. Poniżej opisujemy dostępne metody i wyjaśniamy, co może zrobić właściciel posesji.
Dlaczego szop przychodzi na twoją posesję?
Szop przychodzi po jedzenie. Śmietnik bez zatrzasku lub pozostawiona na noc miska z karmą wyglądają dla niego jak gotowa kolacja. Przyciąga go również niezabezpieczony kompostownik i opadłe owoce. Zajrzy do kurnika po jajka, a do oczka wodnego po ryby. Lubi kukurydzę i winogrona, chętnie zjada też truskawki. Dojrzewający ogród warzywny działa więc na niego jak magnes.
To zwierzę wszystkożerne. Mniej więcej dwie piąte jego diety przypada na bezkręgowce, jedna trzecia na rośliny, a reszta na drobne kręgowce. Zje właściwie wszystko, co znajdzie. Żeruje głównie nocą, choć czasem pokazuje się za dnia. Świetnie się wspina i dobrze pływa. Potrafi przetrwać ostrą zimę, dlatego zwykłe ogrodzenie rzadko go zatrzymuje.
Odstraszanie zacznij od usunięcia jedzenia, a nie od oprysku. Zabezpiecz śmietnik i zabieraj karmę na noc. Regularnie zbieraj też spady. Gdy łatwy posiłek zniknie, posesja szybko przestanie być dla szopa atrakcyjna.
Jak rozpoznać, że to szop? Odchody, tropy i ślady obecności
Zanim zaczniesz działać, upewnij się, że masz do czynienia z szopem, a nie z kuną lub lisem. Dorosły szop pracz waży do 9 kg i mierzy 40–70 cm. Ma krępą sylwetkę i pręgowany ogon. Rozpoznasz go również po ciemnej „masce” wokół oczu. Kuna jest smuklejsza i mniejsza, natomiast lis wyraźnie większy i rudy.
Najczęściej szopa zdradza bałagan: rozgrzebany śmietnik, przewrócone doniczki lub zniszczone grządki. Na strychu słychać nocne tupanie i drapanie. Szop chwyta przednimi łapami podobnie jak człowiek dłońmi, dlatego zostawia odciski pięciu długich palców, przypominające miniaturowy ślad ludzkiej dłoni. Odchody bywają ciemne i walcowate. Czasem widać w nich resztki nasion lub owoców. Niektórzy obserwatorzy zauważają, że zwierzę zostawia je powtarzalnie w tym samym miejscu, na przykład na kłodzie lub przy wejściu na strych.
Nie dotykaj odchodów gołą ręką, ponieważ mogą zawierać jaja pasożytów. Do rozpoznania zwierzęcia wystarczą oględziny z bezpiecznej odległości.
Czego boją się szopy?
Szopy unikają bodźców, które kojarzą im się z zagrożeniem albo przeszkadzają w spokojnym żerowaniu. Metodę dobierz do miejsca, w którym pojawia się zwierzę. Każdy z poniższych sposobów opisujemy dokładniej w dalszej części artykułu.
- intensywne zapachy, na przykład amoniaku lub pieprzu cayenne
- naftalina
- nagłe, jasne światło
- hałas, w tym odgłosy drapieżników
- strumień wody ze zraszacza
- częsta obecność człowieka lub psa
Jeden bodziec nie będzie działał bez końca. Szop jest sprytny i szybko rozpoznaje powtarzający się straszak. Łącz więc dostępne sposoby. Co pewien czas zmieniaj też ich rozmieszczenie.
Domowe metody zapachowe – od czego zacząć
Bariery zapachowe są niedrogie i dobrze nadają się na początek. Wszystkie mają jednak tę samą wadę: deszcz zmywa zapach. Oprysk lub posypkę trzeba ponawiać po opadach. W przeciwnym razie szop może wrócić w ciągu kilku dni.
Amoniak i naftalina
Amoniak na szopy stosuje się w prosty sposób. Nasącz nim ściereczki lub szmatki i rozłóż je tam, gdzie kręci się zwierzę: na płocie, przy ogrodzeniu albo w pobliżu drzew. Możesz je też umieścić przy krzewach. Ostry zapach kojarzy się szopowi z niebezpieczeństwem, więc zwierzę omija taki teren. W zamkniętych pomieszczeniach można wykorzystać kulki na mole lub naftalinę. Dotyczy to między innymi piwnic i strychów, a także garaży. Środki te nadają się również do spichlerzy ze zbożem. Umieszczaj je wyłącznie w zabezpieczonych pojemnikach i okresowo wymieniaj. Nie dopuszczaj do kontaktu środka z glebą.
Obie substancje działają drażniąco. Trzymaj je z dala od dzieci i zwierząt domowych. Nie kładź ich także w pobliżu misek. Nie wykładaj środków luzem w miejscach dostępnych dla domowników ani zwierząt.
Oprysk z pieprzu cayenne i sól Epsom
Oprysk z pieprzu cayenne przygotowuje się z ostrej przyprawy i wody, choć źródła podają różne proporcje. Według jednego wystarczy mała puszka na około 4 litry wody. Inne zaleca rozpuszczenie całej paczki w mniej więcej 2 litrach. Zacznij od słabszego roztworu. Wzmocnij go dopiero wtedy, gdy pierwsza wersja nie zadziała. Spryskuj śmietnik i dolne partie płotu. Oprysk możesz nanieść również na obrzeża grządek. Powtarzaj zabieg po każdym deszczu.
Sól Epsom rozsypuje się między grządkami i wokół upraw. Jej zapach zniechęca szopa do buszowania w warzywniku. Kilogram kosztuje około 6–9 zł, więc można w ten sposób niedrogo osłonić większy ogród.
Olejki eteryczne i fusy z kawy
Jeśli wolisz łagodniejsze środki, sięgnij po olejek z drzewa herbacianego albo eukaliptusowy. Możesz też wykorzystać olejek z mięty pieprzowej. Nanieś kilka kropli na wacik lub szmatkę, po czym rozłóż materiał przy śmietniku albo na obrzeżach upraw. Powstanie w ten sposób naturalna bariera zapachowa. Podobnie działają zmielona kawa oraz fusy rozsypane wokół grządek. Ich woń jest słabsza od zapachu amoniaku, dlatego trzeba ją częściej odnawiać.
Światło, dźwięk i woda – odstraszacze techniczne
Gdy same zapachy nie wystarczają, sięgnij po urządzenia techniczne. Reflektor LED lub lampę solarną z czujnikiem ruchu ustaw przy śmietniku albo wejściu na strych. Urządzenie zapali się, gdy szop podejdzie. Nagłe światło powinno go spłoszyć. Podobnie działa zraszacz z czujnikiem ruchu. Po wykryciu zwierzęcia sprzęt podłączony do węża ogrodowego wypuszcza strumień wody. Ta metoda nie brudzi terenu. Nie trzeba też regularnie ponawiać oprysków.
Przy zagrożonym miejscu możesz odtwarzać nagrania odgłosów drapieżników. Szop odbiera je jako sygnał ostrzegawczy. Prostsze rozwiązanie to dzwonki wietrzne. Ich nieregularny brzęk i ruch mogą spłoszyć ostrożne zwierzę.
Osobnej uwagi wymagają ultradźwięki. Takie odstraszacze pomagają głównie na początku problemu, lecz inteligentne osobniki mogą się do nich przyzwyczaić. Z czasem przestają wtedy reagować. Nie opieraj więc ochrony posesji na jednym urządzeniu. Zmieniaj metody i przestawiaj lampy. Od czasu do czasu włączaj też inne nagrania. Nieprzewidywalne bodźce mogą dłużej powstrzymywać szopa przed powrotem.
Bariery fizyczne – jak zabezpieczyć posesję na stałe
Szop nie przyzwyczai się do barier fizycznych, bo mają go zatrzymać, a nie przestraszyć. Działają tak samo pierwszego i setnego dnia. Zamontuj je jako stałe zabezpieczenie po doraźnym przegonieniu zwierzęcia.
Zacznij od śmietnika, który zwykle jest głównym źródłem problemu. Wybierz pojemnik z zatrzaskiem lub blokadą. Możesz też postawić ciężki metalowy kosz, którego szop nie przewróci. Na osiedlu sprawdzi się zamykana wiata śmietnikowa. Karmę dla zwierząt chowaj na noc do budynku.
Samo ogrodzenie niewiele daje, ponieważ szop świetnie się wspina. Pomaga siatka zagięta u góry na zewnątrz. Podczas wspinaczki zwierzę odchyla się wtedy do tyłu i spada. Pnie drzew, po których dostaje się na dach lub do owoców, owiń gładką blachą na wysokości około 1,5 metra. Szop nie będzie miał się czego chwycić.
Osłoń też słabe punkty budynków. Kurnik i otwory wentylacyjne zabezpiecz metalową siatką o drobnych oczkach. Na oczko wodne z rybami załóż kratę. Kompostownik przenieś dalej od domu i szczelnie zamknij. Jeśli zwierzę wchodzi na strych, zatkaj otwór wlotowy dopiero po jego wypłoszeniu.
Szop na strychu lub w kominie – procedura krok po kroku
Szop na strychu potrafi napędzić strachu, dlatego nie działaj pochopnie. Najpierw ustal, którędy wchodzi. Poszukaj otworu pod dachówką albo uszkodzenia w podbitce. Sprawdź również szpary w wentylacji. Pomogą ci świeże ślady i odchody. Zanim cokolwiek zatkasz, upewnij się, że w środku nie ma młodych. Zamknięcie ich wewnątrz jest zabronione i skazuje je na śmierć. Dorosła samica może też próbować sforsować dach.
Jeśli masz pewność, że nie ma tam gniazda z młodymi, połącz kilka bodźców. Włącz jasne światło, a następnie głośny dźwięk lub radio. Możesz też położyć szmatkę nasączoną amoniakiem. Połączenie hałasu i światła z ostrą wonią sprawi, że kryjówka przestanie dawać szopowi poczucie bezpieczeństwa. Zwierzę powinno poszukać spokojniejszego miejsca.
Wejście uszczelnij dopiero wtedy, gdy upewnisz się, że strych jest pusty. Przez cały czas zachowuj dystans. Samica z młodymi bywa bardzo agresywna. Zwierzę zapędzone w róg może ugryźć.
Żywołapka, trucizna i prawo – co wolno, a co jest zakazane
Żywołapka na szopy to metalowa klatka z przynętą, na przykład kawałkiem mięsa lub ryby. Gdy zwierzę wchodzi do środka, mechanizm zatrzaskuje drzwiczki. Choć taki sprzęt można łatwo kupić, zwykły właściciel posesji nie powinien samodzielnie rozstawiać go w celu odłowienia szopa. Odłów zleć osobom z odpowiednimi uprawnieniami. Mogą one zgodnie z przepisami zająć się schwytanym zwierzęciem.
Poradniki podają w tej sprawie sprzeczne informacje. Część zaleca wywiezienie szopa do lasu i wypuszczenie go, ale tak postępować nie wolno. Samodzielne przewożenie oraz wypuszczanie schwytanego zwierzęcia jest w Polsce niedozwolone. Jeśli rozważasz odłów, najpierw zgłoś sprawę do gminy lub nadleśnictwa. Możesz też wezwać certyfikowaną firmę zajmującą się dzikimi zwierzętami. Jej pracownicy powinni rozstawić pułapkę i przejąć odpowiedzialność za dalsze postępowanie z szopem.
Stosowanie trucizny na szopy jest nielegalne. Trutka zagraża również innym zwierzętom, między innymi psom i kotom, ale może zaszkodzić także ptakom. Zakazane jest chwytanie szopa gołą ręką oraz zalewanie gniazda wodą. Status gatunku łownego nie daje prawa do zabijania zwierzęcia z pominięciem obowiązujących przepisów.
Samowolne zabicie szopa to na gruncie art. 35 ustawy o ochronie zwierząt nielegalne uśmiercenie zwierzęcia, zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności, a przy szczególnym okrucieństwie – od 3 miesięcy do 5 lat. Sąd może dodatkowo orzec nawiązkę do 100 tys. zł na cel związany z ochroną zwierząt. Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
Szop pracz znajduje się na liście zwierząt łownych od 2005 roku. Od 2009 roku można go odławiać przez cały rok, również w okresie godowym. Nie oznacza to, że każdy właściciel posesji może sam zastawić żywołapkę. W spornej sytuacji najpierw skontaktuj się z gminą lub nadleśnictwem.
Czy szop jest niebezpieczny dla człowieka?
Szop bez powodu raczej nie atakuje i zwykle wybiera ucieczkę. Może jednak ugryźć w obronie własnej, zwłaszcza gdy poczuje się osaczony. Samica broniąca młodych bywa bardzo agresywna. Zwierzę może również przenosić wściekliznę i pasożyty, w tym glistę szopa.
Nie dotykaj szopa ani go nie prowokuj. Nie próbuj też karmić go z ręki. Jeśli zwierzę cię ugryzie lub podrapie, przemyj ranę i możliwie szybko zgłoś się do lekarza. Odchodów ani ewentualnego gniazda nie sprzątaj bez rękawic.
Najczęstsze błędy przy odstraszaniu szopów
- Większość nieudanych prób wygląda podobnie.
- Pierwszy błąd to ignorowanie śladów. Reaguj już po pierwszym rozgrzebaniu śmietnika, zanim problem się nasili.
- Nie pozostawiaj karmy na zewnątrz. Na noc zabieraj miski zwierząt do środka.
- Zabezpiecz śmietnik. Załóż zatrzask lub postaw ciężki metalowy kosz.
- Nie zwlekaj z uszczelnieniem dachu. Po pierwszych nocnych odgłosach znajdź wlot na strych. Sprawdź, czy nie ma młodych, i dopiero wtedy zatkaj otwór.
- Nie odławiaj szopa ani nie wywoź go samodzielnie. Zgłoś sprawę do gminy, nadleśnictwa albo uprawnionej firmy.
Pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czego się boją szopy?
Szopy boją się intensywnych zapachów i nagłego światła. Płoszą je też głośne dźwięki. Zniechęca je amoniak i pieprz cayenne, podobnie jak olejki eteryczne czy naftalina. Pomagają reflektory z czujnikiem ruchu oraz nagrania odgłosów drapieżników. Działa również strumień wody ze zraszacza. Szopy unikają terenu regularnie odwiedzanego przez ludzi lub psy. Najlepsze efekty daje łączenie kilku sposobów oraz okresowa zmiana ich rozmieszczenia.
Co je szop pracz?
Szop pracz jest wszystkożerny i je niemal wszystko. Mniej więcej dwie piąte jego diety to bezkręgowce, jedna trzecia przypada na rośliny, a reszta na drobne kręgowce. Na posesji chętnie zjada kukurydzę i winogrona. Sięga też po truskawki oraz jajka. Wyjada również ryby z oczek wodnych. Skusi go karma dla psa lub kota, podobnie jak resztki z kompostownika. Dlatego odstraszanie trzeba zacząć od usunięcia źródeł jedzenia.
Czy szop może zaatakować człowieka?
Szop rzadko atakuje człowieka i zwykle woli uciec. Może jednak ugryźć w obronie własnej, gdy poczuje się osaczony. Samica z młodymi bywa bardzo agresywna. Zwierzę może przenosić wściekliznę oraz pasożyty, w tym glistę szopa. Nie dotykaj go ani nie prowokuj. Nie próbuj również karmić go z ręki. Po ugryzieniu zgłoś się do lekarza.
Co grozi za zabicie szopa?
Za samowolne zabicie lub otrucie szopa grozi odpowiedzialność karna z art. 35 ustawy o ochronie zwierząt: do 3 lat pozbawienia wolności, a przy szczególnym okrucieństwie od 3 miesięcy do 5 lat. Status zwierzęcia łownego nie uprawnia właściciela posesji do samodzielnego zabicia szopa, a trutki są zakazane. Legalna droga prowadzi przez zgłoszenie sprawy do gminy, kontakt z nadleśnictwem lub wezwanie uprawnionej firmy. Ta odpowiedź ma charakter ogólny i nie jest poradą prawną.
Czy szop pracz jest w Polsce gatunkiem chronionym czy łownym?
Szop pracz jest w Polsce gatunkiem łownym. Trafił na listę zwierząt łownych w 2005 roku, a od 2009 roku można go odławiać przez cały rok, również w okresie godowym. Odłowu może jednak dokonywać wyłącznie osoba uprawniona, a nie zwykły właściciel posesji. Polska populacja pochodzi z drugiej połowy XX wieku, między innymi od zwierząt, które uciekły z ferm w Niemczech.
Kiedy wezwać profesjonalną firmę do odłowu?
Wezwij profesjonalną firmę, jeśli szop zadomowił się na strychu lub w kominie. Zrób to również wtedy, gdy podejrzewasz obecność młodych albo domowe sposoby zawiodły. Fachowcy mają uprawnienia do legalnego odłowu. Wiedzą też, jak postępować z samicą broniącą gniazda. Jeśli potrzebna jest żywołapka, uprawniona firma powinna ją rozstawić. Jej pracownicy odbiorą schwytanego szopa i zajmą się nim zgodnie z przepisami.
